Uzależnienie od hazardu zaczyna się od dreszczyku pozytywnych emocji. Gracz czuje, że hazard daje mu przyjemność, co skłania go do dalszej gry. Pojawia się w głowie wzorzec, który łączy hazard z przyjemnością. Osoba niedojrzała emocjonalnie może dążyć do maksymalizacji przyjemności kosztem pieniędzy, rodziny i przyjaciół. Gdy hazard staje się najważniejszy, kończy się przyjemność, a zaczyna przymus grania i równia pochyła na dno.

Co zrobić żeby mecz wygrał z serialem? Powiedzieć, że postawiłeś całą pensję?

#15. Pomysł: mecz kontra serial, Źródło: SureBety.pl

1. Co to jest hazard?

Hazard (arab. “az-zahr”: kostka, gra w kości) to zjawisko ryzykowania czegoś wartościowego (na ogół pieniędzy) poprzez podejmowanie działań
lub angażowanie się w wydarzenia, których rezultat zależy od czynnika losowego.
Mężczyzna w garniturze z muchą trzyma na wyciągniętej przed siebie dłoni czarną i czerwoną kość do gry

Symbolem hazardu są kości, ale także gry karciane czy ruletka.

Ryzyko to podejmowane jest w nadziei uzyskania gratyfikacji. Korzystanie podczas gry z określonych umiejętności, które zmniejszają niepewność wyniku, nie wyeliminuje przypadkowości, lecz może ją jedynie ograniczyć.

Przykładami gier hazardowych może być losowa ruletka czy gry umiejętności: poker czy zakłady sportowe. Przez umiejętności rozumie się tu takie czynniki jak wiedza, umiejętność stawkowania, opanowanie emocjonalne itp.

W Polsce słowo hazardzista kojarzy się negatywnie &mdash z patologicznym hazardem — mimo iż termin ten może oznaczać zarówno osobę, która traci, jak i osobę która zarabia na hazardzie. Głównym powodem takiego stanu rzeczy jest to, że częściej ludzie słyszą o osobie, która z powodu hazardu ma problemy, niż o osobie, która zarabia na zakładach. Negatywny wizerunek pokera długo podtrzymywał np. “Wielki Szu” Sylwestra Chęcińskiego.

Szczegółową klasyfikację hazardzistów opracował Robert Custer, który stworzył w 1972 roku pierwszy ośrodek dla nałogowych hazardzistów.

Gracz uzależniony od hazardu to osoba o zaburzonym systemie wartości, dla której najważniejsze w życiu stało się to, aby znaleźć czas i środki na hazard. Są to tzw. kompulsywni hazardziści.

Możemy też się powołać na definicję, której autorem jest Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 z 2008 roku:

Def. Patologiczny hazard – zaburzenie, które polega na często powtarzającym się uprawianiu hazardu, który przeważa w życiu człowieka ze szkodą dla wartości i zobowiązań społecznych, zawodowych, materialnych i rodzinnych.

Uzależnienie od hazardu jest chorobą postępującą i chroniczną, która jest nieuleczalna (podobnie jak alkoholizm), ale której postęp można zatrzymać.

2. Jak rozpoznać uzależnienie?

Uzależnionego hazardzistę cechują następujące objawy:

Czarno białe zdjęcie mężczyzny w koszuli i krawacie mierzwiącego włosy na głowie

Uzależnienie od hazardu rozwija się stopniowo

    1. Przymus grania. Gdy hazardzista nie gra, myśli tylko o tym, aby jak najszybciej powrócić do gry. Wpłaca na grę środki, które były przeznaczone na inny cel.
    2. Nieumiejętność powstrzymania się przed graniem. Poświęcanie czasu na grę, w czasie gdy powinno się wykonać inne obowiązki (praca, szkoła).
    3. Obwinianie i usprawiedliwianie. Hazardzista szuka przyczyny swoich porażek w czynnikach zewnętrznych, zamiast w sobie.
    4. Objawy abstynencyjne: niepokój, nerwowość, irytacja, frustracja, depresja, rozpad relacji międzyludzkich.
    5. Zmiana tolerancji. Siedzenie dłużej niż się zaplanowało lub kończenie, gdy nie ma się już za co grać. Spędzanie coraz więcej czasu i pieniędzy na grę.
    6. Zaburzenie świata wartości. Granie staje się jedyną przyjemnością codziennego życia. Granie by zapomnieć o realnym świecie. Zaniedbanie innych źródeł przyjemności.
    7. Kontynuowanie gry pomimo negatywnych skutków fizycznych (problemy ze snem, wykończenie), psychicznych (wyrzuty sumienia po grze, myśli autodestrukcyjne) i społecznych (problemy w kontaktach międzyludzkich).
    8. Deprawacja. Granie jest powodem zaciągania pożyczek finansowych, spieniężenia rzeczy, kradzieży czy kłamstw.

Nałogowy hazardzista czuje się komfortowo jedynie “w akcji”. Chęć posiadania wszystkich ważnych rzeczy w życiu bez większego wysiłku jest wspólną cechą charakteru wielu hazardzistów.

Ponadto nałogowi hazardziści odczuwają silną wewnętrzną presję, aby zdobyć Wielką Wygraną i mieć poczucie wszechmocy. Uzależniony hazardzista jest gotów zrobić wszystko (nawet gdyby to było aspołeczne), aby podtrzymać taki swój obraz, jakim chciałby być w oczach innych.

3. Kto jest narażony?

Praktycznie każdy kto ma styczność z hazardem może się od niego uzależnić. Granica między osobą nieuzależnioną a uzależnionym jest bardzo płynna i ciężko wskazać dokładny moment.

Cechy charakteru, które sprzyjają uzależnieniom różnego rodzaju[5]

Grupa przyjaciół przy stole ruletki

Niedojrzałość emocjonalna uzależnia od kasyna,
fot. Shutterstock

  • impulsywność (brak wytrwałości, powściągliwości, szukanie nowych doświadczeń)
  • niedojrzałość emocjonalna
  • niska samoocena (niezaspokojona potrzeba mocy i znaczenia)
  • wysoki poziom niepokoju w relacjach interpersonalnych
  • poczucie izolacji
  • niska odporność na frustrację i stres
  • nadmierna (destrukcyjna) zależność
  • trudności w wyrażaniu uczuć
  • marzycielstwo, unikanie konfrontacji
  • brak wytrwałości i porządku
Cztery karty na klawiaturze a w tle żetony talia i kostki do gry

Współczesny hazard
to domena Internetu,
fot. Shutterstock

W wielu państwach hazard dla osób niepełnoletnich jest zakazany z uwagi na niedojrzałość emocjonalną młodocianych osób.

W Europie szacuje się, że 0,5-3% osób ma problemy z hazardem, a wprowadzenie Internetu nie spowodowało zwiększenia liczby uzależnionych[6].

Z badań jasno wynika, że najbardziej uzależniające są te gry, w których wynik następuje szybko od momentu postawienia zakładu. Mogą to być “jednoręcy bandyci”, gdzie po kilku sekundach już znamy wynik i możemy dalej grać, czy ruletka. Szybka, ciągła interakcja nie pozwala na naturalną przerwę, aby gracz podjął świadomą decyzję czy zakończyć grę w zależności od tego ile już wydał pieniędzy i ile czasu poświęcił. Żadna gra nie powinna być szybsza niż 3 sekundy pomiędzy grami, nawet w trybie “turbo”.

4. Fazy rozwoju uzależnienia od hazardu

Podobnie jak większość uzależnień, uzależnienie od hazardu zaczyna się niepozornie. Stawianie zakładów jest pewną atrakcją, która dostarczyć przyjemności w codziennym życiu. Generowanie emocji powoduje jednak u niektórych ewolucję w niepożądanym kierunku. Warto wiedzieć jak rozwija się proces uzależnienia, aby mieć świadomość działających mechanizmów uzależnienia, a przez to móc przerwać niekorzystny “ciąg” w razie potrzeby.

Im wcześniej problem zostanie rozpoznany i nazwany, tym większe szanse na zminimalizowanie lawinowych strat jakie mogą nastąpić wskutek choroby.

Ślizg uradowanego piłkarza po wodzie

Faza zwycięstw daje przyjemność i podnosi pewność siebie,
fot. Shutterstock

4.1. Faza zwycięstw

Pojawiające się sporadyczne wygrane powodują dużą ekscytację, a emocje wydzielanie adrenaliny. Dalsze sukcesy i zwiększona pewność siebie powodują, że gracz częściej chce być w tym przyjemnym stanie, czyli gdy wygrywa.

Gracz zaczyna ulegać iluzji kontroli, że zawsze będzie wygrywał (nadmierny optymizm). W związku z tym gra częściej i zwiększa stawki. Cel jakim jest wygrana w zasadzie nigdy nie zostanie osiągnięty. Prowokuje tylko do dalszej gry, aby wygrać jeszcze więcej i czuć się świetnie.

Niepokojącymi objawami może być nadmierna ekscytacja sporadycznymi wygranymi. Pierwszy raz pojawia się napięcie i agresja związane z graniem, a gracz ma wrażenie, że może pokonać bukmachera, kasyno czy system.

4.2. Faza strat

Strzałka z malejącym trendem robi dziurę w podłodze

Niekontrolowane straty potrafią zrujnować życie prywatne,
fot. 123rf

Każda dobra passa kiedyś się kończy. Nieracjonalne zwiększenie stawek powoduje najpierw utratę zarobionych pieniędzy, a następnie pojawiają się pierwsze straty. Gracz stawia coraz więcej, aby odrobić to co przegrał, przez co generuje coraz większe przegrane.

Wreszcie wolne środki się kończą. Wykreowana iluzja kontroli pozwala, w nadziei na sukces, przeznaczyć na grę pieniądze przeznaczone na inny cel (życie, wakacje, pieniądze pracodawcy). Gracz tłumaczy sobie, że tylko pożycza pieniądze, ale tak naprawdę je kradnie, bo pieniądze nie wracają na miejsce. Pożyczanie pieniędzy na hazard to wejście w kolejny etap degradacji gracza. Nigdy nie powinno się grać za pożyczone pieniądze.

Nawet duża przegrana nie powstrzymuje przed dalszą grą. Gracz chce się odegrać, a ewentualne wygrane albo przeznacza na spłatę długów albo często na dalszą grę. Gracz w tej fazie gra kosztem domu i pracy. Kłamie i zaczyna ukrywać swoją grę. Liczy na “wielką wygraną”, która rozwiąże jego problem. Gracz nie chce się przyznać, że poniósł porażkę i nie chce zmierzyć się z konsekwencjami swoich czynów.

Wiele rąk wyciągniętych do samotnej dłoni

W fazie desperacji gra staje się ważniejsza niż znajomi i rodzina.

4.3. Faza desperacji

Hazard pochłania coraz więcej czasu, a w wyniku kłamstw, kradzieży środków czy pożyczek, skutkuje separacją od rodziny i przyjaciół. Najważniejszą wartością dla hazardzisty stało się dążenie do wygranej – zakrzywieniu uległ świat wartości.

Utrata pracy, spirala długu powoduje lęk i panikę. Presja wierzycieli (połączona z groźbami) popycha do kradzieży, defraudacji czy kolejnych pożyczek. Od tak dramatycznej sytuacji według hazardzisty jest tylko jedno wyjście – wielka wygrana!

Pojawia się wyczerpanie psychiczne, bezradność, depresja, wyrzuty sumienia, czy wreszcie poczucie winy.

Ręka tonącej wystająca z wody

Nie każdy potrafi się odbić od dna.

4.4. Faza utraty nadziei

Nałogowy hazardzista dochodzi do dna finansowego, psychicznego, społecznego i często do skrajnego wyczerpania. Przestaje wierzyć w wielką wygraną. Nie wie jak rozwiązać spiętrzone problemy.

W tej fazie najczęściej traci rodzinę, mieszkanie, staje się samotny, nasilają się zagrożenia i w obliczu beznadziejności pojawiają się myśli samobójcze. Aby zapomnieć o problemach może nastąpić uzależnienie od alkoholu lub leków. Ostatnią deską ratunku jest profesjonalna pomoc, która daje szansę na uniknięcie więzienia lub śmierci (samobójstwo lub z rąk wierzycieli).

5. Jak sobie radzić z uzależnieniem?

UWAGA:
Przypadki poważnych uzależnień powinny być rozwiązywane tylko przez specjalistów. Sam hazardzista, lub osoba z jego otoczenia, nie jest w stanie pomóc.

Jeśli uważasz, że poświęcasz dużo czasu i pieniędzy na obstawianie, sprawdź 3 podstawowe kwestie:

  1. Zmierz za pomocą stopera jak dużo czasu poświęcasz codziennie na grę. Wyniki zapisuj codziennie.
  2. Jeśli jeszcze nie prowadzisz, to zacznij robić historię swoich typów. Będzie to podstawa do tego czy warto mieć tak drogie “hobby”.
  3. Zastanów się sam jak układają się twoje relacje z innymi. Czy ktoś sugerował Ci że masz problem z hazardem? A może stajesz się agresywny, gdy ktoś wspomina o hazardzie? Czy znajdujesz czas na inne społeczne przyjemności niż hazard (spotkanie z przyjaciółmi, gra w piłkę itp.)?

Czerwona lampka powinna Ci się zaświecić, jeśli którykolwiek z powyższych punktów wykracza poza normy. Co jednak przyjąć za normę? Jest to kwestia indywidualna, a granica uzależnienia jest dla różnych ludzi w różnych miejscach. Warto skorygować zawczasu swoje zachowanie lub poradzić się specjalisty.

6. Przeciwdziałanie uzależnieniom

Organy nadzorcze starają się przeciwdziałać uzależnieniu od hazardu poprzez regulację przepisów prawny.

Na przykład maltańska MGA zabrania reklamy, która:

  • zachęca do aspołecznych zachowań
  • sugeruje, że gry mogą być rozwiązaniem problemów społecznych, edukacyjnych, osobistych lub zawodowych
  • sugeruje, że gry mogą być alternatywą dla zatrudnienia, rozwiązaniem problemów finansowych lub formą inwestycji finansowej
  • przedstawiać gry jako atrakcyjne społecznie lub sugerujące, że samotne gry są lepsze niż gry społecznościowe

7. Znani hazardziści

7.1. Mężczyźni hazardziści

Hazard już od Starożytności sprawiał niektórym problemy. Znanymi hazardzistami byli Marek Antoniusz, Giacomo Casanova (wydalony z Wiednia za uprawianie hazardu), brytyjska rodzina FitzGeraldów (Henry i Edward).

Bardzo znaną postacią bliżej naszych czasów był Fiodor Dostojewski, który przez hazard był często na skraju bankructwa. Jego powieść “Gracz” (o hazardziście grającym w ruletkę) napisał w miesiąc, by posłużyła do spłaty karcianych długów.

Wśród “ryzykantów” XX. wieku na pewno nie można pominąć Amarillo Slim Preston, który zyskał miano najsławniejszego pokerzysty wszechczasów. Jest znany najbardziej z wyzwań, które stawiał sławnym osobom.

Wygrał w pokera 1,7 mln dolarów od króla porno Larry’ego Flynta (wydawca Hustlera). Grał z wykorzystaniem kija od szczotki w bilard z jednym z największych bilardzistów świata – Minnesotą Fatsem. Zakładał się o takie rzeczy jak: na której kostce cukru usiądzie mucha w więzieniu Arkansas czy że kot może otworzyć butelkę Coca-Coli, co opisuje w swojej książce Gambling’s Strangest Moments.

W polskiej historii hazardu zaznaczył się znakomity skrzypek i kompozytor Henryk Wieniawski, który ciągle przegrywał swoje honoraria w wyniku czego zmarł w nędzy. znany pisarz Tadeusz Boy-Żeleński stał się uzależniony od kart.

Piękna brunetka w koralach rzuca zwycięskie karty na zielony stolik pokera z żetonami

Kobiety wolą bingo, kasyno czy pokera, fot. DepositPhotos

7.2. Kobiety hazardzistki

Wśród kobiet ciężko znaleźć znaną hazardzistkę, gdyż hazard w dawnych czasach był tylko dla mężczyzn. Niektóre kobiety przebierały się, aby móc zagrać, np. Lillie Hitchcock Coit.

Hazardzistką była na pewno austriacka arcyksiężniczka Maria Antonina Habsburg.

8. Wywiad z uzależnionym graczem zakładów

W 2016 roku Szymon Bartnicki trafił do ośrodka uzależnień. Teraz pomaga radą rodzinom czy znajomym osób uzależnionych i przeprowadza szkolenia prewencyjne.

9. FAQ – najczęściej zadawane pytania dot. uzależnienia od hazardu

9.1. Czy ukrywanie gry oznacza uzależnienie?

Niekoniecznie.

Wszystko zależy od tego jaki jest powód ukrywania.

Jeżeli ukrywasz obstawianie zakładów, bo regularnie zarabiasz, ale nie znajdujesz zrozumienia w otoczeniu, które uważa, że to zbyt ryzykowne, to raczej wszystko z tobą w porządku.
Jeżeli natomiast ukrywasz obstawianie zakładów ze wstydu, to masz kłopoty. Pamiętaj, że twoi bliscy prędzej czy później i tak się o tym dowiedzą. Albo w momencie, gdy dużo wygrasz (mało prawdopodobne, bo masz za mało atutów i za dużo słabych punktów, a w dodatku nie masz żadnej strategii gry), albo gdy już będziesz na dnie (dużo bardziej prawdopodobne). Jak wtedy zareagują?

Co więcej, obstawianie w ukryciu daje wyraźny sygnał twojej podświadomości, że robisz coś niewłaściwego. Coś co nie jest akceptowane przez otoczenie. Dlaczego nie jest?
Czy wynika to z troski o twoje dobro czy jest inny powód?

Pamiętaj, że nie jesteś zawieszony w próżni. Od twoich decyzji finansowych zależy prawdopodobnie los twojej rodziny.
Jeżeli uznają, że nie można na tobie polegać, że ich okłamujesz, to twoje relacje rodzinne czy przyjacielskie zostaną zniszczone. Bezpowrotnie zniszczone.
Zaufanie traci się tylko raz.

9.2. Co jeśli nie potrzebuję pomocy?

Jeśli cokolwiek Ci mówi, że możesz potrzebować pomocy, to lepiej z niej skorzystać. Sam przechodziłem szkolenia z tego zakresu.

Wielu graczy, którzy mają problem z hazardem uważa, że są w stanie sami sobie poradzić. Być może należysz do tych osób. Czy jednak warto ryzykować szczęście swoje, szczęście rodziny tylko dlatego, aby mieć rację? A co jeśli się mylisz?

Prośba o pomoc to zakład, w którym możesz tylko wygrać: jeżeli ekspert nic u ciebie nie zaobserwuje, to super! (zyskujesz spokój ducha kosztem niewielkiej ilości czasu)
Ale jeżeli jesteś uzależniony i to zignorujesz, to masz przerąbane! Straty finansowe są tylko początkiem lawiny problemów.

Wygrać spokój ducha lub ponieść stratę: co wybierasz?

10. Gdzie szukać pomocy?

Pierwszy Klub Anonimowych Hazardzistów powstał w 1957 w USA. W Polsce w 1995 roku. Spotkania mają na celu pomoc osobom, które chcą zerwać z nałogiem.

Jeśli nie jesteś przekonany co do instytucji, to ja napisałbym na twoim miejscu do Szymona Bartnickiego, który wyszedł z uzależnienia od hazardu i teraz przekazuje swoje doświadczenia innym.

Pomocy najlepiej szukać na profesjonalnych stronach poświęconych szeroko temu tematowi:

Anonimowi Hazardziści – anonimowihazardzisci.org
Portal dla uzależnionych od hazardu – hazardzisci.org, strona rządowa

Informacji i pomocy możesz także szukać przez
Telefon zaufania dla osób uzależnionych behawioralnie (od hazardu, internetu, seksu, pracy, jedzenia, zakupów):
801 889 880 (czynny codziennie w godz. 17:00-22:00)
działający przy Instytucie Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Telefon działa nie tylko dla osób uzależnionych, ale także dla osób bliskich, którzy widzą niepokojące zachowania.

11. Literatura

[1] Jak uwolnić się od hazardu? Podręcznik samopomocy po polsku: Dr Timothy Fong, Dr Richard Rosenthal, maj 2010,

[2] Hazard patologiczny – hazard patologiczny okiem dr n. med. Bohdana Woronowicza: definicja i przyczyny patologicznego hazardu, częstość występowania i objawy, jak uzyskać pomoc

[3] Wyznanie krupierki – wywiad z byłą pracownicą salonu kasyna pokazujący mechanizmy jakie mogą zostać zastosowane, by gracz nie wyszedł z kasyna bez zostawienia pieniędzy

[4] Women’s experiences of gambling and gambling problem – University of Manitoba 2002, Ruth E. Berry, Cheryl Fraehlich and Sheila Toderian; ponad 120 stronnicowy raport o uzależnieniu kobiet od hazardu (po angielsku)

[5] Nałogowa osobowość – Piotr Szczukiewicz, 2004; naukowy artykuł o cechach osobowości uzależnionych osób

[6] European Gaming & Betting Association – krótka informacja o problemie z grami w Europie; dane z 2007 roku

[7] Internet Gamblers: A Latent Class Analysis of Their Behaviours and Health Experiences – Internetowi hazardziści: analiza klas zachowań i doświadczenia zdrowotne

[8] Gambling addiction (ang.) – kompendium na temat uzależnienia od hazardu

[9] Polacy o hazardzie – badanie CBOS z 2009 roku

[10] Hazardzista – recenzja filmu, w którym słynny hazardzista Owning Mahovny (bankier) zdefraudował 10 mln dolarów

[11] Raport CBOS o uzależnieniu od hazardu i innych uzależnień behawioralnych – hazard na stronach 153-222, maj 2019, niestety raport wydaje mi się mało wiarygodny i oderwany od rzeczywistości w wielu miejscach

[12] Badania CBOS 2015 – wśród grających w gry na pieniądze realny problem z hazardem może dotyczyć 2,2% graczy w 2014 roku

[13] Hazard w Polsce – rosnący problem patologicznego hazardu w Polsce w latach 2008-2013

[14] GAMSTOP – formularz samowykluczenia się z większości bukmacherów, działających na licencji UK Gambling Commission na okres 6 miesięcy, 1 roku lub 5 lat w zależności od wyboru

[15] Anonimowi Hazardzisci – Polska strona wspólnoty AH

[16] Hazardziści. Gra o życie – recenzja książki Beaty Biały