Uzależnienie od hazardu to zamknięta pętla przymusu: przyjemność zachęca do dalszej gry. Powtarzanie wywołuje nawyk. W graczu rośnie presja grania. Nieustanne myślenie o hazardzie zmienia życiowe priorytety. Hazard staje się ważniejszy niż pieniądze, zdrowie, przyjaciele czy rodzina. Samodzielne wyjście z takiej sytuacji może wydawać się graczowi niemożliwe. Zmianę może wywołać osiągnięcie dna albo terapia.

Co zrobić żeby mecz wygrał z serialem? Powiedzieć, że postawiłeś całą pensję?

#15. Pomysł: mecz kontra serial, Źródło: SureBety.pl

1. Co to jest hazard?

Hazard (arab. “az-zahr”: kostka, gra w kości) to zjawisko ryzykowania czegoś wartościowego (na ogół pieniędzy) poprzez podejmowanie działań
lub angażowanie się w wydarzenia, których rezultat zależy od czynnika losowego.
Mężczyzna w garniturze z muchą trzyma na wyciągniętej przed siebie dłoni czarną i czerwoną kość do gry

Symbolem hazardu są kości, ale także gry karciane czy ruletka.

Ryzyko to podejmowane jest w nadziei uzyskania gratyfikacji. Korzystanie podczas gry z określonych umiejętności, które zmniejszają niepewność wyniku, nie wyeliminuje przypadkowości, lecz może ją jedynie ograniczyć.

Przykładami gier hazardowych może być losowa ruletka czy gry umiejętności: poker czy zakłady sportowe. Przez umiejętności rozumie się tu takie czynniki jak wiedza, umiejętność stawkowania, opanowanie emocjonalne itp.

W Polsce słowo hazardzista kojarzy się negatywnie &mdash z patologicznym hazardem — mimo iż termin ten może oznaczać zarówno osobę, która traci, jak i osobę która zarabia na hazardzie. Głównym powodem takiego stanu rzeczy jest to, że częściej ludzie słyszą o osobie, która z powodu hazardu ma problemy, niż o osobie, która zarabia na zakładach. Negatywny wizerunek pokera długo podtrzymywał np. “Wielki Szu” Sylwestra Chęcińskiego.

Szczegółową klasyfikację hazardzistów opracował Robert Custer, który stworzył w 1972 roku pierwszy ośrodek dla nałogowych hazardzistów.

Gracz uzależniony od hazardu to osoba o zaburzonym systemie wartości, dla której najważniejsze w życiu stało się to, aby znaleźć czas i środki na hazard. Są to tzw. kompulsywni hazardziści.

Możemy też się powołać na definicję, której autorem jest Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 z 2008 roku:

Def. Patologiczny hazard – zaburzenie, które polega na często powtarzającym się uprawianiu hazardu, który przeważa w życiu człowieka ze szkodą dla wartości i zobowiązań społecznych, zawodowych, materialnych i rodzinnych.

Uzależnienie od hazardu jest chorobą postępującą i chroniczną, która jest nieuleczalna (podobnie jak alkoholizm), ale której postęp można zatrzymać.

2. Jak rozpoznać uzależnienie?

Uzależnionego hazardzistę cechują następujące objawy:

Czarno białe zdjęcie mężczyzny w koszuli i krawacie mierzwiącego włosy na głowie

Uzależnienie od hazardu rozwija się stopniowo

    1. Przymus grania. Gdy hazardzista nie gra, myśli tylko o tym, aby jak najszybciej powrócić do gry. Wpłaca na grę środki, które były przeznaczone na inny cel.
    2. Nieumiejętność powstrzymania się przed graniem. Poświęcanie czasu na grę, w czasie gdy powinno się wykonać inne obowiązki (praca, szkoła).
    3. Obwinianie i usprawiedliwianie. Hazardzista szuka przyczyny swoich porażek w czynnikach zewnętrznych, zamiast w sobie.
    4. Objawy abstynencyjne: niepokój, nerwowość, irytacja, frustracja, depresja, rozpad relacji międzyludzkich.
    5. Zmiana tolerancji. Siedzenie dłużej niż się zaplanowało lub kończenie, gdy nie ma się już za co grać. Spędzanie coraz więcej czasu i pieniędzy na grę.
    6. Zaburzenie świata wartości. Granie staje się jedyną przyjemnością codziennego życia. Granie by zapomnieć o realnym świecie. Zaniedbanie innych źródeł przyjemności.
    7. Kontynuowanie gry pomimo negatywnych skutków fizycznych (problemy ze snem, wykończenie), psychicznych (wyrzuty sumienia po grze, myśli autodestrukcyjne) i społecznych (problemy w kontaktach międzyludzkich).
    8. Deprawacja. Granie jest powodem zaciągania pożyczek finansowych, spieniężenia rzeczy, kradzieży czy kłamstw.

Nałogowy hazardzista czuje się komfortowo jedynie “w akcji”. Chęć posiadania wszystkich ważnych rzeczy w życiu bez większego wysiłku jest wspólną cechą charakteru wielu hazardzistów.

Ponadto nałogowi hazardziści odczuwają silną wewnętrzną presję, aby zdobyć Wielką Wygraną i mieć poczucie wszechmocy. Uzależniony hazardzista jest gotów zrobić wszystko (nawet gdyby to było aspołeczne), aby podtrzymać taki swój obraz, jakim chciałby być w oczach innych.

3. Kto jest narażony?

Praktycznie każdy kto ma styczność z hazardem może się od niego uzależnić. Granica między osobą nieuzależnioną a uzależnionym jest bardzo płynna i ciężko wskazać dokładny moment.

Cechy charakteru, które sprzyjają uzależnieniom różnego rodzaju[5]

Grupa przyjaciół przy stole ruletki

Niedojrzałość emocjonalna uzależnia od kasyna,
fot. Shutterstock

  • impulsywność (brak wytrwałości, powściągliwości, szukanie nowych doświadczeń)
  • niedojrzałość emocjonalna
  • niska samoocena (niezaspokojona potrzeba mocy i znaczenia)
  • wysoki poziom niepokoju w relacjach interpersonalnych
  • poczucie izolacji
  • niska odporność na frustrację i stres
  • nadmierna (destrukcyjna) zależność
  • trudności w wyrażaniu uczuć
  • marzycielstwo, unikanie konfrontacji
  • brak wytrwałości i porządku
Cztery karty na klawiaturze a w tle żetony talia i kostki do gry

Współczesny hazard
to domena Internetu,
fot. Shutterstock

W wielu państwach hazard dla osób niepełnoletnich jest zakazany z uwagi na niedojrzałość emocjonalną młodocianych osób.

W Europie szacuje się, że 0,5-3% osób ma problemy z hazardem, a wprowadzenie Internetu nie spowodowało zwiększenia liczby uzależnionych[6].

Z badań jasno wynika, że najbardziej uzależniające są te gry, w których wynik następuje szybko od momentu postawienia zakładu. Mogą to być “jednoręcy bandyci”, gdzie po kilku sekundach już znamy wynik i możemy dalej grać, czy ruletka. Szybka, ciągła interakcja nie pozwala na naturalną przerwę, aby gracz podjął świadomą decyzję czy zakończyć grę w zależności od tego ile już wydał pieniędzy i ile czasu poświęcił. Żadna gra nie powinna być szybsza niż 3 sekundy pomiędzy grami, nawet w trybie “turbo”.

4. Fazy rozwoju uzależnienia od hazardu

Podobnie jak większość uzależnień, uzależnienie od hazardu zaczyna się niepozornie. Stawianie zakładów jest pewną atrakcją, która dostarczyć przyjemności w codziennym życiu. Generowanie emocji powoduje jednak u niektórych ewolucję w niepożądanym kierunku. Warto wiedzieć jak rozwija się proces uzależnienia, aby mieć świadomość działających mechanizmów uzależnienia, a przez to móc przerwać niekorzystny “ciąg” w razie potrzeby.

Im wcześniej problem zostanie rozpoznany i nazwany, tym większe szanse na zminimalizowanie lawinowych strat jakie mogą nastąpić wskutek choroby.

Ślizg uradowanego piłkarza po wodzie

Faza zwycięstw daje przyjemność i podnosi pewność siebie,
fot. Shutterstock

4.1. Faza zwycięstw

Pojawiające się sporadyczne wygrane powodują dużą ekscytację, a emocje wydzielanie adrenaliny. Dalsze sukcesy i zwiększona pewność siebie powodują, że gracz częściej chce być w tym przyjemnym stanie, czyli gdy wygrywa.

Gracz zaczyna ulegać iluzji kontroli, że zawsze będzie wygrywał (nadmierny optymizm). W związku z tym gra częściej i zwiększa stawki. Cel jakim jest wygrana w zasadzie nigdy nie zostanie osiągnięty. Prowokuje tylko do dalszej gry, aby wygrać jeszcze więcej i czuć się świetnie.

Niepokojącymi objawami może być nadmierna ekscytacja sporadycznymi wygranymi. Pierwszy raz pojawia się napięcie i agresja związane z graniem, a gracz ma wrażenie, że może pokonać bukmachera, kasyno czy system.

4.2. Faza strat

Strzałka z malejącym trendem robi dziurę w podłodze

Niekontrolowane straty potrafią zrujnować życie prywatne,
fot. 123rf

Każda dobra passa kiedyś się kończy. Nieracjonalne zwiększenie stawek powoduje najpierw utratę zarobionych pieniędzy, a następnie pojawiają się pierwsze straty. Gracz stawia coraz więcej, aby odrobić to co przegrał, przez co generuje coraz większe przegrane.

Wreszcie wolne środki się kończą. Wykreowana iluzja kontroli pozwala, w nadziei na sukces, przeznaczyć na grę pieniądze przeznaczone na inny cel (życie, wakacje, pieniądze pracodawcy). Gracz tłumaczy sobie, że tylko pożycza pieniądze, ale tak naprawdę je kradnie, bo pieniądze nie wracają na miejsce. Pożyczanie pieniędzy na hazard to wejście w kolejny etap degradacji gracza. Nigdy nie powinno się grać za pożyczone pieniądze.

Nawet duża przegrana nie powstrzymuje przed dalszą grą. Gracz chce się odegrać, a ewentualne wygrane albo przeznacza na spłatę długów albo często na dalszą grę. Gracz w tej fazie gra kosztem domu i pracy. Kłamie i zaczyna ukrywać swoją grę. Liczy na “wielką wygraną”, która rozwiąże jego problem. Gracz nie chce się przyznać, że poniósł porażkę i nie chce zmierzyć się z konsekwencjami swoich czynów.

Wiele rąk wyciągniętych do samotnej dłoni

W fazie desperacji gra staje się ważniejsza niż znajomi i rodzina.

4.3. Faza desperacji

Hazard pochłania coraz więcej czasu, a w wyniku kłamstw, kradzieży środków czy pożyczek, skutkuje separacją od rodziny i przyjaciół. Najważniejszą wartością dla hazardzisty stało się dążenie do wygranej – zakrzywieniu uległ świat wartości.

Utrata pracy, spirala długu powoduje lęk i panikę. Presja wierzycieli (połączona z groźbami) popycha do kradzieży, defraudacji czy kolejnych pożyczek. Od tak dramatycznej sytuacji według hazardzisty jest tylko jedno wyjście – wielka wygrana!

Pojawia się wyczerpanie psychiczne, bezradność, depresja, wyrzuty sumienia, czy wreszcie poczucie winy.

Ręka tonącej wystająca z wody

Nie każdy potrafi się odbić od dna.

4.4. Faza utraty nadziei

Nałogowy hazardzista dochodzi do dna finansowego, psychicznego, społecznego i często do skrajnego wyczerpania. Przestaje wierzyć w wielką wygraną. Nie wie jak rozwiązać spiętrzone problemy.

W tej fazie najczęściej traci rodzinę, mieszkanie, staje się samotny, nasilają się zagrożenia i w obliczu beznadziejności pojawiają się myśli samobójcze. Aby zapomnieć o problemach może nastąpić uzależnienie od alkoholu lub leków. Ostatnią deską ratunku jest profesjonalna pomoc, która daje szansę na uniknięcie więzienia lub śmierci (samobójstwo lub z rąk wierzycieli).

5. Jak sobie radzić z uzależnieniem?

UWAGA:
Przypadki poważnych uzależnień powinny być rozwiązywane tylko przez specjalistów. Sam hazardzista, lub osoba z jego otoczenia, nie jest w stanie pomóc.

Czy ktoś sugerował Ci że masz problem z hazardem? Jeśli są to dwie osoby, to warto zbadać dokładniej czy rzeczywiście nie jesteś zagrożony uzależnieniem?
Trzeba pamiętać, że osoby uzależnione często ukrywają problem. Czy podzieliłbyś się swoimi doświadczeniami z hazardem czy raczej czujesz, że nie zostaniesz zrozumiany?

5.1. Jak sprawdzić uzależnienie?

Prawdziwym testem jest zrezygnowanie z hazardu na określony czas. Żadne deklaracje czy rozmowa go nie zastąpią.
Np. przestań obstawiać zakłady na 2 tygodnie. Perspektywa zrezygnowania z czegoś na zawsze jest dla niektórych ludzi nie do pomyślenia.
Ćwicz uważność: obserwuj swoje uczucia i swoje myśli w tym czasie.

  • Co wtedy czujesz? Nazwij swoje emocje: gniew, strach, obawy, ekscytację, smutek, zniecierpliwienie?
  • Czy czujesz “przymus grania”?

Dobrze żebyś zapisał każdego dnia swoje myśli w formie pamiętnika. To tylko 14 dni. Możesz go potem wyrzucić, ale zapisz je.

5.2. Gdybym był uzależniony

Każdy ma jakieś mniejsze lub większe uzależnienie. W dzisiejszym czasie uzależnić można się bardzo wielu rzeczy, np. herbaty, kawy czy telefonu.

Gdybym zauważył u siebie niepokojące objawy uzależnienia (jakiegokolwiek), chciałbym poznać opinię innej osoby na ten temat. Jeśli temat jest wstydliwy, to mógłbym mieć obawy porozmawiania z najbliższymi osobami. Mam w swoim otoczeniu osoby, którym mogę wiele powiedzieć, ale każdy ma swoje tajemnice. Wyjawienie uzależnienia lub przyznanie się do dużego błędu może zepsuć relację, jeśli ta nie była silna. Niektórzy mogą czuć, że zostaną osądzeni albo będą inaczej traktowani po wyjawieniu prawdy. Niektórym może tak bardzo zależeć na tobie do tego stopnia, że mogą poczuć się zawiedzeni, gdy nie będziesz z nimi szczery (np. mąż, żona): dlaczego nie przyszedłeś do mnie?

Gdybym był uzależniony od czegoś błahego, pewnie porozmawiałbym z żoną.

Gdybym był uzależniony od czegoś poważnego, to pewnie porozmawiałbym z księdzem lub psychoterapeutą. Nie ma w tym nic wstydliwego. Te osoby często spotykają się z poważnymi problemami. Raczej nie popsuje to mojej relacji z nimi. Wstyd mi też nie będzie – wszystko co ludzkie nie jest im obce.

5.3. Samodzielna eliminacja uzależnienia

Może to się wydawać szalone, ale na bazie moich doświadczeń z uzależnieniami (tak, miałem ich kilka), wyznaczyłbym następujący schemat, który działał w moim przypadku. Na pewno nie będzie skuteczny dla każdego, ale może zainspiruje Cię do działania lub szukania pomocy:

  1. Załóż, że możesz mieć problem. Nazwij go.
  2. Nie piętnuj siebie ani innych za uzależnienia. Przyznaj przed samym sobą, że możesz być uzależniony. To normalne – ludzie uzależniają się od różnych rzeczy każdego dnia.
  3. Przeprowadź test abstynencji na określony czas i obserwuj swoje zachowanie oraz emocje.
  4. Jeśli okres abstynencji zostanie przerwany, zacznij go liczyć od początku.
  5. Jeśli wiele razy z rzędu nie ukończyłeś okresu abstynencji, to już wiesz, że masz problem z kontrolą swojego życia.
  6. Po przejściu pozytywnego okresu abstynencji możesz wrócić do swoich działań – uzyskałeś więcej kontroli i świadomości swoich działań. Zachowaj czujność i świadomość i w razie potrzeby ponów okres abstynencji.
  7. W treningu uważności i samoświadomości pomogą Ci spisane notatki emocjonalne. Zastanów się co zmienić w swoich priorytetach życiowych.
  8. Jeśli czujesz, że nie panujesz nad sytuacją, warto zasięgnąć rady specjalisty duchowego/psychologicznego.

W przypadku zdiagnozowania nałogu, najciężej będzie utrzymać okres abstynencji. To stanowi największe wyzwanie. Powodów i przyczyn (tzw. wyzwalacze) będzie wiele, by wrócić do nałogu. Można tu wykorzystać np. techniki uważności. Mnie przekonała książka Self-Reg.[3]

6. Przeciwdziałanie uzależnieniom

Organy nadzorcze starają się przeciwdziałać uzależnieniu od hazardu poprzez regulacje przepisów prawnych.

Na przykład maltańska MGA zabrania reklamy, która:

  • zachęca do aspołecznych zachowań
  • sugeruje, że gry mogą być rozwiązaniem problemów społecznych, edukacyjnych, osobistych lub zawodowych
  • sugeruje, że gry mogą być alternatywą dla zatrudnienia, rozwiązaniem problemów finansowych lub formą inwestycji finansowej
  • przedstawiać gry jako atrakcyjne społecznie lub sugerujące, że samotne gry są lepsze niż gry społecznościowe

Jest to krok w dobrym kierunku. Reklama hazardu powinna być możliwie obiektywna, gdyż dopuszczenie manipulacji na tym polu może zaszkodzić nie tylko osobom podatnym na manipulacje, ale także wizerunkowi branży hazardowej.

7. Znani hazardziści

7.1. Mężczyźni hazardziści

Hazard już od Starożytności sprawiał niektórym problemy. Znanymi hazardzistami byli Marek Antoniusz, Giacomo Casanova (wydalony z Wiednia za uprawianie hazardu), brytyjska rodzina FitzGeraldów (Henry i Edward).

Bardzo znaną postacią bliżej naszych czasów był Fiodor Dostojewski, który przez hazard był często na skraju bankructwa. Jego powieść “Gracz” (o hazardziście grającym w ruletkę) napisał w miesiąc, by posłużyła do spłaty karcianych długów.

Wśród “ryzykantów” XX. wieku na pewno nie można pominąć Amarillo Slim Preston, który zyskał miano najsławniejszego pokerzysty wszechczasów. Jest znany najbardziej z wyzwań, które stawiał sławnym osobom.

Wygrał w pokera 1,7 mln dolarów od króla porno Larry’ego Flynta (wydawca Hustlera). Grał z wykorzystaniem kija od szczotki w bilard z jednym z największych bilardzistów świata – Minnesotą Fatsem. Zakładał się o takie rzeczy jak: na której kostce cukru usiądzie mucha w więzieniu Arkansas czy że kot może otworzyć butelkę Coca-Coli, co opisuje w swojej książce Gambling’s Strangest Moments.

W polskiej historii hazardu zaznaczył się znakomity skrzypek i kompozytor Henryk Wieniawski, który ciągle przegrywał swoje honoraria w wyniku czego zmarł w nędzy. znany pisarz Tadeusz Boy-Żeleński stał się uzależniony od kart.

7.2. Kobiety hazardzistki

Piękna brunetka w koralach rzuca zwycięskie karty na zielony stolik pokera z żetonami

Kobiety wolą bingo, kasyno czy pokera, fot. DepositPhotos

Wśród kobiet ciężko znaleźć znaną hazardzistkę, gdyż hazard w dawnych czasach był tylko dla mężczyzn. Niektóre kobiety przebierały się, aby móc zagrać, np. Lillie Hitchcock Coit.

Hazardzistką była na pewno austriacka arcyksiężniczka Maria Antonina Habsburg.

Zobacz artykuł Rodzaje hazardzistów

 

8. Wywiad z uzależnionym graczem zakładów

W 2016 roku Szymon Bartnicki trafił do ośrodka uzależnień. Teraz pomaga bliskim osób uzależnionych i przeprowadza szkolenia prewencyjne.

9. FAQ – najczęściej zadawane pytania dot. uzależnienia od hazardu

9.1. Czy ukrywanie gry oznacza uzależnienie?

Niekoniecznie.

Wszystko zależy od tego jaki jest powód ukrywania.

Jeżeli ukrywasz obstawianie zakładów, bo regularnie zarabiasz, ale nie znajdujesz zrozumienia w otoczeniu, które uważa, że to zbyt ryzykowne, to raczej wszystko z tobą w porządku.
Jeżeli natomiast ukrywasz obstawianie zakładów ze wstydu, to masz kłopoty. Pamiętaj, że twoi bliscy prędzej czy później i tak się o tym dowiedzą. Albo w momencie, gdy dużo wygrasz (mało prawdopodobne, bo masz za mało atutów i za dużo słabych punktów, a w dodatku nie masz żadnej strategii gry), albo gdy już będziesz na dnie (dużo bardziej prawdopodobne). Jak wtedy zareagują?

Co więcej, obstawianie w ukryciu daje wyraźny sygnał twojej podświadomości, że robisz coś niewłaściwego. Coś co nie jest akceptowane przez otoczenie. Dlaczego nie jest?
Czy wynika to z troski o twoje dobro czy jest inny powód?

Pamiętaj, że nie jesteś zawieszony w próżni. Od twoich decyzji finansowych zależy prawdopodobnie los twojej rodziny.
Jeżeli uznają, że nie można na tobie polegać, że ich okłamujesz, to twoje relacje rodzinne czy przyjacielskie zostaną zniszczone. Bezpowrotnie zniszczone.
Zaufanie traci się tylko raz.

9.2. Co jeśli nie potrzebuję pomocy?

Jeśli cokolwiek Ci mówi, że możesz potrzebować pomocy, to lepiej z niej skorzystać. Sam przechodziłem szkolenia z tego zakresu.

Wielu graczy, którzy mają problem z hazardem uważa, że są w stanie sami sobie poradzić. Być może należysz do tych osób. Czy jednak warto ryzykować szczęście swoje, szczęście rodziny tylko dlatego, aby mieć rację? A co jeśli się mylisz?

Prośba o pomoc to zakład, w którym możesz tylko wygrać: jeżeli ekspert nic u ciebie nie zaobserwuje, to super! (zyskujesz spokój ducha kosztem niewielkiej ilości czasu)
Ale jeżeli jesteś uzależniony i to zignorujesz, to masz przerąbane! Straty finansowe są tylko początkiem lawiny problemów.

Wygrać spokój ducha lub ponieść stratę: co wybierasz?

10. Gdzie szukać pomocy?

Pierwszy Klub Anonimowych Hazardzistów powstał w 1957 w USA. W Polsce w 1995 roku. Spotkania mają na celu pomoc osobom, które chcą zerwać z nałogiem.

Jeśli nie jesteś przekonany co do instytucji, to ja napisałbym na twoim miejscu do Szymona Bartnickiego, który wyszedł z uzależnienia od hazardu i teraz przekazuje swoje doświadczenia innym.

Pomocy najlepiej szukać na profesjonalnych stronach poświęconych szeroko temu tematowi:

Anonimowi Hazardziści – anonimowihazardzisci.org
Portal dla uzależnionych od hazardu – hazardzisci.org, strona rządowa

Informacji i pomocy możesz także szukać przez
Telefon zaufania dla osób uzależnionych behawioralnie (od hazardu, internetu, seksu, pracy, jedzenia, zakupów):
801 889 880 (czynny codziennie w godz. 17:00-22:00)
działający przy Instytucie Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Telefon działa nie tylko dla osób uzależnionych, ale także dla osób bliskich, którzy widzą niepokojące zachowania.

11. Literatura

[1] Anonimowi Hazardzisci – Polska strona wspólnoty AH

[2] Siła nawyku – Charles Duhigg (czytałem, polecam)

[3] Self-Reg – dr Stuart Shanker

[4] Jak uwolnić się od hazardu? Podręcznik samopomocy po polsku: Dr Timothy Fong, Dr Richard Rosenthal, maj 2010 (polecam szczególnie rozdział III: identyfikowanie wyzwalaczy)

[5] Hazard patologiczny – hazard patologiczny okiem dr n. med. Bohdana Woronowicza: definicja i przyczyny patologicznego hazardu, częstość występowania i objawy, jak uzyskać pomoc

[6] Wyznanie krupierki – wywiad z byłą pracownicą salonu kasyna pokazujący mechanizmy jakie mogą zostać zastosowane, by gracz nie wyszedł z kasyna bez zostawienia pieniędzy

[7] Nałogowa osobowość – Piotr Szczukiewicz, 2004; naukowy artykuł o cechach osobowości uzależnionych osób

[8] Gambling addiction (ang.) – kompendium na temat uzależnienia od hazardu

[9] Raport CBOS o uzależnieniu od hazardu i innych uzależnień behawioralnych – hazard na stronach 153-222, niestety raport wydaje mi się mało wiarygodny i oderwany od rzeczywistości w wielu miejscach (maj 2019)

[10] Badania CBOS 2015 – wśród grających w gry na pieniądze realny problem z hazardem może dotyczyć 2,2% graczy (2014 rok)

[11] Polacy o hazardzie – statystyki hazardu w Polsce (CBOŚ 2009 rok)

[12] Hazardzista – recenzja filmu, w którym słynny hazardzista Owning Mahovny (bankier) zdefraudował 10 mln dolarów

[13] Hazardziści. Gra o życie – recenzja książki Beaty Biały

reklama
Murawa boiska z napisem Zakład bez ryzyka do 600 zł i czarno-żółte motywy graficzne bukmachera Fortuna